Opracowanie lektury · Renesans
Treny – streszczenie i opracowanie
- Streszczenie: 3 min
- 7 bohaterów
- 4 motywów
Treny – najważniejsze informacje
- Autor
- Jan Kochanowski
- Epoka
- Renesans
- Rodzaj literacki
- liryka
- Gatunek
- cykl trenów (lamentacji)
- Pierwsze wydanie
- 1580 (2. wyd. 1583)
- Liczba bohaterów
- 7
Treny – streszczenie
Więcej w aplikacji
Powtórz „Treny” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.
- Szczegółowe streszczenie, gdy potrzebujesz więcej
- Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
- XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Treny – bohaterowie
Podmiot liryczny (ojciec)
Poeta-ojciec, który przemawia do zmarłej córki, do siebie i do Boga. Przechodzi drogę od rozpaczy i buntu (tren I–XVI), przez zwątpienie w filozofię stoicką (IX, XI, XVI), do pokory wobec Boga (XVII, XVIII) i pocieszenia (XIX). Jest człowiekiem uczonym, ale w żałobie przyznaje, że wiedza mu nie pomaga.
Orszula
Zmarła córka poety, Urszula; „wdzięczna, ucieszona, niepospolita dziecina”. W trenach jest opisana jako śpiewaczka, „Safo słowieńska”, grzeczna, posłuszna i bardzo żywa; miała nie więcej niż trzydzieści miesięcy, gdy zmarła. Poeta porównuje ją do młodej oliwki ściętej przez sadownika.
Matka poety
Postać ze snu w trenie XIX: zmarła matka poety ukazuje się z Orszulą na ręku i pociesza syna. Przekonuje go, że dusza jest nieśmiertelna, a Orszula żyje, i że ludzkie nieszczęścia trzeba znosić po ludzku.
Matka Orszuli
Żona poety, która także przeżywa żałobę. W trenie VI Orszula żegna ją słowami, że nie będzie już jej służyć ani siedzieć przy jej stole; matka, jak pisze poeta, żyje po tym dalej tylko dzięki dobremu sercu.
Niobe
Postać z mitologii greckiej, która straciła dzieci i ze smutku zamieniła się w skałę. W trenach IV i XV jest dla poety przykładem największej rozpaczy.
Cyceron („Arpinie”)
Rzymski mówca i filozof z Arpinum, który także stracił córkę i uczył o spokoju wobec śmierci. W trenie XVI poeta zwraca się do niego i przyznaje, że radzić innym łatwiej niż samemu przetrwać nieszczęście.
Hanna Kochanowska
Kolejna córka poety, która zmarła wkrótce po Urszuli. Poświęcone jej jest krótkie Epitafium na końcu cyklu.
Treny – motywy
Motyw antycznych odniesień
Poeta sięga po mitologię i literaturę starożytną: Niobe (IV, XV), Orfeusz (XIV), Persefona (II, IV, V), Charon (X) i Pluton (XIV), Brutus (XI), Cyceron (XVI). Dzięki nim własny ból zestawia z ludzkim doświadczeniem znanym od wieków.
Motyw śmierci i żałoby
Całość cyklu jest lamentem ojca nad dzieckiem. Poeta opisuje pustkę w domu (tren VIII), pamiątki po dziecku (tren VII) i nagrobek z napisem „kochanie ojcowe albo raczej płacz i narzekanie” (tren XIII). Żałoba jest tu przeżyciem bardzo osobistym: nie dotyczy bohatera literackiego, tylko poety-ojca.
Motyw wiary i pocieszenia
W trenach XVII i XVIII poeta uznaje, że to Bóg go dotknął, i prosi o miłosierdzie. W trenie XIX zmarła matka pociesza go we śnie, mówiąc o nieśmiertelnej duszy. Cykl kończy się nie rozpaczą, tylko pogodzeniem się z prawem życia i śmierci.
Motyw zwątpienia w filozofię
Poeta, człowiek uczony, szuka pociechy w mądrości antycznych filozofów, zwłaszcza stoików. W trenach IX, XI i XVI okazuje się jednak, że ich nauki nie pomagają mu w żałobie. „Fraszka cnota” i „Człowiek nie kamień” pokazują, że rozum nie zastąpi uczuć.
Treny – czas i miejsce akcji
Czas akcji
Wiek XVI (renesans): cykl powstał po śmierci Urszuli w 1579 roku, pierwsze wydanie ukazało się w 1580 roku, drugie w 1583.
Miejsce akcji
Dom rodzinny poety (miejsca nie nazywa tekst; Kochanowski mieszkał wówczas w Czarnolesie) oraz świat antycznych mitów i zaświatów w wyobraźni poety.
Treny – plan wydarzeń
1. Dedykacja dla Orszuli i tren I: poeta wzywa wszystkie żale świata do swojego domu i pyta, czy płacz ma sens.
2. Treny II–IV: poeta żałuje, że wcześniej pisał lekkie wiersze, zwraca się do zmarłej córki i wspomina Niobe.
3. Treny V–VI: Orszula porównana do młodej oliwki; poeta wspomina, jak śpiewała, i jej słowa pożegnania do matki.
4. Tren VII: pamiątki po Orszuli (ubranka, pasek) i niespełniona wyprawa panieńska.
5. Tren VIII: pustka w domu po Orszuli.
6. Treny IX–XI: rozczarowanie mądrością stoicką, pytanie o los duszy Orszuli i zwątpienie w sens cnoty („Fraszka cnota”).
7. Treny XII–XIV: obraz Orszuli, nagrobek z napisem „kochanie ojcowe” i marzenie o zejściu do podziemia jak Orfeusz.
8. Treny XV–XVI: Niobe jako obraz rozpaczy i Cyceron jako filozof, któremu radzenie innym przychodziło łatwiej niż samemu przetrwać nieszczęście.
9. Treny XVII–XVIII: poeta uznaje, że dotknęła go ręka Boga, i prosi o miłosierdzie.
10. Tren XIX „albo Sen”: matka poety z Orszulą na ręku pociesza go i pokazuje, że śmierć nie jest końcem.
11. Epitafium Hannie Kochanowskiej.
Treny – pytania i odpowiedzi
Komu poeta zadedykował cykl Trenów?
Zmarłej córce Orszuli. Dedykacja brzmi: „Orszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, ucieszonej, niepospolitej dziecinie”. Treny powstały po śmierci Urszuli w 1579 roku.
Z czym poeta porównuje Orszulę w trenie V?
Z młodą oliwką, którą ścina sadownik. Orszula jest jak młoda oliwka, która dopiero zaczyna rosnąć, a sadownik ją ścina. Słowika poeta wspomina w innych trenach.
O czym jest tren VIII?
O pustce w domu po jej śmierci. Tren VIII zaczyna się od słów „Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim”. Poeta pisze, że w domu jest wielu ludzi, a mimo to „jakoby nikogo nie było”.
O czym mówi tren VII?
O ubrankach i wyprawie, które Orszula zostawiła. W trenie VII poeta wspomina „ochędóstwo” i ubiory córki oraz to, że zamiast obiecanej wyprawy panieńskiej matka mogła dać tylko giezłeczko i lichą tkaneczkę, a ojciec włożył córce w główki bryłkę ziemi.
Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.