Opracowanie lektury · Renesans
Fraszki i pieśni – streszczenie i opracowanie
- Streszczenie: 3 min
- 6 bohaterów
- 5 motywów
Fraszki i pieśni – najważniejsze informacje
- Autor
- Jan Kochanowski
- Epoka
- Renesans
- Rodzaj literacki
- liryka
- Gatunek
- fraszki i pieśni
- Pierwsze wydanie
- Fraszki 1584, Pieśni 1586
- Liczba bohaterów
- 6
Fraszki i pieśni – streszczenie
Więcej w aplikacji
Powtórz „Fraszki i pieśni” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.
- Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
- XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Fraszki i pieśni – bohaterowie
Podmiot liryczny (poeta)
W fraszkach i pieśniach mówi poeta: raz jako gospodarz zapraszający gościa, raz jako człowiek wspominający młodość, raz jako obywatel apelujący do rodaków. Jest pogodny, ale i refleksyjny: chwali zdrowie i spokój, przyznaje, że życie jest zmienne, i ufa Bogu.
Gość
Adresat fraszki „Na lipę”, do którego mówi drzewo: ma usiąść w cieniu, odpocząć, posłuchać ptaków i zasnąć pod szelest liści.
Bóg
W „Na dom w Czarnolesie” poeta modli się do Boga o zdrowie, czyste sumienie i spokojną starość. W „Człowiek boże igrzysko” Bóg może śmiać się z człowieka, który zbytnio ceni samego siebie.
Fortuna
Personifikacja losu w Pieśni IX: raz podnosi, raz zrzuca człowieka. Poeta radzi przyjmować jej dary i straty ze spokojem.
Hanna
Adresatka miłosnej fraszki „Do Hanny”, w której poeta mówi, że jego serce mdleje „prze cię”.
Polacy (adresaci Pieśni V)
W Pieśni o spustoszeniu Podola poeta zwraca się do Polaków („Cny Lachu”), przypomina o stratach po tatarskim najeździe na Podole (w wierszu występują „pohaniec” i „Turczyn”) i prosi, by zrzucili się na wojsko.
Fraszki i pieśni – motywy
Motyw domu i natury
W „Na lipę” drzewo (według tradycji rosnące w Czarnolesie) daje gościowi chłód, ptaki i sen, a w „Na dom w Czarnolesie” poeta cieszy się swoim domem i prosi o spokojną starość. Spokojne życie na wsi jest dla niego ideałem.
Motyw patriotyzmu
W Pieśni V z ksiąg wtórych poeta mówi o ziemi podolskiej spustoszonej przez najazd, o ludziach uprowadzonych w niewolę i wzywa Polaków do obrony kraju. Radzi nawet przekuć srebrne talerze na pieniądze dla żołnierza, a pieśń kończy ironicznym zdaniem, że Polak jest głupi „i przed szkodą, i po szkodzie”.
Motyw pokory wobec Boga
„Człowiek boże igrzysko” przypomina, że człowiek, zaślepiony miłością samego siebie, myśli, że świat powstał dla niego. W „Na dom w Czarnolesie” poeta prosi Boga o błogosławieństwo, bo uznaje, że jego praca zależy od Bożej łaski.
Motyw przemijania i zdrowia
„Na zdrowie” mówi, że bogactwo, uroda i władza są dobre tylko wtedy, gdy człowiek jest zdrowy. „Do gór i lasów” wspomina młodość pełną zmian, a na końcu widzi „srebrne w głowie nici” (siwe włosy) i radzi: „kto co w czas uchwyci”.
Motyw zmienności losu
W Pieśni IX Fortuna raz podnosi, raz zrzuca człowieka, a nikt nie wie, co będzie jutro. Poeta zaprasza do wina i lutni, ale radzi też szafować tym, co jest, roztropnie, a gdy los się odwróci, wytrwać w cnocie i znosić zarówno szczęście, jak i nieszczęście.
Fraszki i pieśni – czas i miejsce akcji
Czas akcji
Wiek XVI (renesans): Fraszki wydano w 1584 roku, Pieśni w 1586.
Miejsce akcji
Utwory nie mają jednego miejsca akcji: to refleksje poety, zaproszenie gościa pod lipę (według tradycji w Czarnolesie), wspomnienia podróży po Europie oraz wezwanie do obrony Polski po najeździe na Podole.
Fraszki i pieśni – plan wydarzeń
1. „Na lipę”: drzewo zaprasza gościa, żeby odpoczął w jego cieniu.
2. „Na zdrowie”: poeta mówi, że zdrowie jest cenniejsze niż bogactwo, uroda i władza.
3. „Na dom w Czarnolesie”: prośba do Boga o błogosławieństwo i spokojną starość w rodzinnym domu.
4. „Człowiek boże igrzysko”: człowiek tak wysoko ceni siebie, że Bóg może się z niego śmiać.
5. „Do gór i lasów”: poeta wspomina młodość pełną podróży i zmian losu.
6. „Do fraszek”: kto zechce wyczerpać ukryte myśli poety, zabłądzi jak w labiryncie, z którego nie wyprowadzi nawet nić Ariadny.
7. „Do gospodyniej”: żartobliwa skarga poety na srogą gospodynię.
8. „Do Hanny”: poeta mówi, że jego serce mdleje „prze cię”.
9. Pieśń IX (ks. I): zaproszenie do wina i lutni, roztropne szafowanie tym, co jest, i spokojne znoszenie zmienności Fortuny.
10. Pieśń V (ks. II), „o spustoszeniu Podola”: opłakanie najazdu i wezwanie Polaków do obrony kraju i zrzucenia się na wojsko.
Fraszki i pieśni – pytania i odpowiedzi
Kto mówi w fraszce „Na lipę”?
Lipa (drzewo), które zaprasza gościa. W „Na lipę” mówi drzewo: zaprasza gościa, żeby usiadł w cieniu, obiecuje chłód i śpiew ptaków.
Co według poety jest cenniejsze od bogactwa, urody i władzy („Na zdrowie”)?
Zdrowie. Poeta mówi, że dobre mienie, perły, uroda i władza są dobre tylko wtedy, gdy człowiek jest zdrowy: „Gdzie nie masz siły, I świat niemiły”.
Czego poeta prosi Boga w „Na dom w Czarnolesie”?
Zdrowia, czystego sumienia i spokojnej starości. Poeta nie pragnie pałaców, tylko zdrowia, czystego sumienia, uczciwego pożywienia i ludzkiej życzliwości, a na starość prosi o „nieprzykrą starość” (w tekście: „nieprzykrą starością”).
Jak według fraszki „Człowiek boże igrzysko” Bóg może reagować na dumę człowieka?
Śmieje się z niego. Poeta pyta, kiedy człowiek zachował się tak mądrze, żeby Bóg nie musiał się z niego śmiać. Dlatego człowiek jest „bożym igrzyskiem”.
Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.