Iliada – streszczenie i opracowanie

Księga I

Utwór rozpoczyna się inwokacją do muzy, która ma inspirować autora. Tematem utworu jest gniew Achillesa, wywołany przez odebranie mu przez Agamemnona branki Bryzeidy oraz przez śmierć Patroklesa, jego bliskiego przyjaciela. Przyczyną zaostrzenia tego gniewu była kłótnia między Agamemnonem a Achillesem. Konflikt ten wywołał Apollo, który zesłał zarazę na greckie wojsko, będąc wściekły na Agamemnona. Była to zemsta za to, że Agamemnon odebrał córkę kapłana Chryzesa - Chryzeidę, uczynioną przez niego branką, czyli siłą przywiedzioną do roli żony. Kapłan błagał, by oddał mu córkę, jednak Agamemnon odmówił. Wówczas Chryzes zwrócił się do Apolla, który najpierw zniszczył bydło, a potem zaczęło umierać greckie wojsko. W dziesiątym dniu, na prośbę Hery, która nie chciała, by ludzie ginęli, zebrał się zgromadzony przez niego tłum. Wówczas doszło do kłótni między Agamemnonem a Achillesem. Achilles przekonywał, by oddał córkę kapłanowi i w ten sposób ocalił ludzi niewinnie umierających. Agamemnon jednak trwał przy swoim. Ostatecznie zgodził się, ale za cenę odebrania Achillesowi branki, Bryzeidy. Achilles, rozgniewany, wycofał się z walki z Trojańczykami i poprosił swoją matkę, Tetydę, o interwencję u Zeusa. Nakłoniła ona Zeusa, by pomógł Trojańczykom.

Księga II

Zeus, wspierając Trojańczyków, sprowadza na Agamemnona sen, który skłania go do podjęcia decyzji o szturmie na Troję.

Księga III

Rozpoczęła się bitwa między Achajami a Trojańczykami. Niespodziewanie ogłoszono zawieszenie broni, ponieważ miał się odbyć pojedynek między Menelaosem a Parysem. Zwycięzca miał nie tylko wygrać wojnę, ale także otrzymać Helenę oraz skarby. Menelaos pokonał Parysa, jednak Afrodyta pomogła trojańskiemu księciu, przenosząc go do Heleny. Grecy oburzyli się na decyzję bogini i zażądali, by Menelaos otrzymał Helenę, lecz tak się nie stało.

Księga IV

Na Olimpie bogowie prowadzą naradę. Dochodzi do konfliktu między Herą i Ateną, wspierającymi Greków, a Zeusem. Atena podstępnie nakłania trojańskiego łucznika Pandara, by wystrzelił strzałę w Menelaosa. Strzała rani greckiego wojownika, ale nie zadaje mu śmiertelnego ciosu. Czując się oszukani, Grecy ponownie ruszają do walki, a wojna wybucha na nowo.

Księga V

Bitwa nabiera intensywności, a Diomedes wyróżnia się niezwykłą siłą. Zabija Pandara, rani Eneasza i atakuje Afrodytę oraz Apolla, który go powstrzymuje. Po stronie Trojańczyków walczy Ares, lecz Diomedes, wspierany przez Atenę, rani go włócznią – bóg wojny z rykiem ucieka na Olimp.

Księga VI

Trojańczycy próbują zyskać przychylność Ateny, dlatego wysyłają Hektora do Troi, by poprosił swoją matkę, Hekabę, oraz inne kobiety o modlitwę do bogini. W mieście Hektor spotyka Parysa i Helenę, a także swoją żonę, Andromachę, trzymającą na rękach ich synka, Astyanaksa. Przed wyruszeniem do walki żegna się z rodziną, a Andromacha, pełna obaw, martwi się o los Troi.

Księga VII

Bitwa przygasa, a Hektor mierzy się w pojedynku z Ajaksem. Walka pozostaje nierozstrzygnięta, więc ogłoszone zostaje zawieszenie broni, by pochować poległych. Grecy wykorzystują ten czas na umocnienie swojego obozu.

Księga VIII

Zeus zabrania bogom ingerować w walkę. Trojanie przejmują inicjatywę i spychają Achajów aż do ich okrętów. Po zmroku nie wracają, lecz rozbijają obóz przy ogniskach.

Księga IX

W obliczu nieuchronnej klęski, Grecy wysyłają do Achillesa poselstwo, prosząc go o pomoc w walce. Achilles jednak odrzuca ich prośbę, nie decydując się na udział w bitwie.

Księga X

Odyseusz i Diomedes, jako greccy zwiadowcy, w nocy zakradają się do obozu Trojańczyków. Zabijają Dolona, trojańskiego zwiadowcę, który wcześniej próbował przeprowadzić rozpoznanie w obozie Greków, oraz mordują we śnie sojuszników Trojan, którzy byli obozem przy nich.

Księga XI

W bitwie uczestniczy Agamemnon. Po licznych zwycięstwach zostaje ciężko ranny i musi opuścić pole bitwy. Jest również wielu rannych Greków, widzi to Achilles i wysyła Patroklesa aby sprawdził kto jest zraniony.

Księga XII

Trojanie próbują sforsować mur obronny, który okazuje się jednak niezwykle wytrzymały. Sarpedon postanawia zaatakować w inne miejsce muru, co zauważają Grecy i zaczynają bronić nowego punktu. W tym momencie brama zostaje opuszczona, a Hektor rzuca w nią ogromny kamień, który przebija mur, umożliwiając Trojanom wejście do środka.

Księga XIII

Na pomoc Grekom przychodzi Posejdon, który, nienawidząc Trojan, walczy z jeszcze większą złością, widząc, jak w bitwie ginie jego wnuk. Dzięki jego interwencji Grecy zyskują przewagę i zaczynają nacierać. Hektor nie pozostaje bierny i rusza do boju, podobnie jak Idomeneus, król Krety.

Księga XIV

Bogowie zdają sobie sprawę, że jeśli Zeus wspiera Trojan, to ciężko będzie zmienić bieg bitwy. Hera wpada na pomysł, by uśpić Zeusa, co uniemożliwi mu wpływanie na losy walki. Prosi Afrodytę o pas powabności, twierdząc, że chce go użyć do pogodzenia obu stron. Jednak w rzeczywistości Hera uwodzi męża, usypiając go. W rezultacie Posejdon, nieograniczony wpływem Zeusa, pomaga Grekom odepchnąć Trojan od okrętów, za rów i wał obozu.

Księga XV

Zeus budzi się z gniewem, zdenerwowany, że został oszukany przez Herę. Wytrąca Posejdona z walki, przywracając przewagę Trojanom, którzy są blisko zwycięstwa. Patrokles wraca do Achillesa i, zgodnie z prośbą Nestora, stara się przekonać go, by pomógł Grekom. Z kolei Ajax Wielki próbuje zapobiec podpaleniu okrętu Protesilaosa, ale niestety nie udaje mu się tego zrobić.

Księga XVI

Achilles odmawia udziału w walce, ale zgadza się, aby to Patrokles wziął jego zbroję i wyruszył na front. Mówi mu, aby jedynie odparł atak Trojańczyków. Widząc zbroję Achillesa, Trojanie uciekają przed Patroklesem. Patrokles dociera do murów Troi, ale zostaje zabity przez Hektora.

Księga XVII

Nad ciałem Patroklesa toczy się zaciekła walka. Atena, przybrawszy postać starego Feniksa, zachęca Menelaosa, by bronił zwłok Patroklesa. Hektor, zdobywając zbroję Achillesa, staje się jeszcze bardziej pewny siebie i kontynuuje walkę o ciało.

Księga XVIII

Achilles pogrążony w żalu po śmierci Patroklesa postanawia wrócić do walki, zapominając o swoim gniewie wobec Agamemnona. Chce pomścić przyjaciela. Tetyda prosi Hefajstosa, by wykonał nową zbroję dla jej syna. Hefajstos kuje tarczę, która składa się z pięciu warstw, każda przedstawiająca inną scenę z życia Greków, żywą i pełną detali. Pierwsza warstwa przedstawia ziemię, niebo, morze, słońce i gwiazdy. Druga pokazuje dwa miasta – jedno w czasie pokoju (wesele, sąd), drugie oblężone przez wrogów. Trzecia ukazuje pole i rolników w trzech porach roku. Czwarta warstwa przedstawia łąki i pasterzy, a piąta – Okean, czyli morze. Zbroja zawiera również hełm ze złotą kitą i nagolennice.

Księga XIX

Achilles godzi się z Agamemnonem, porzucając dawny gniew, i postanawia pomścić śmierć Patroklesa. Jego pragnienie zemsty staje się głównym celem, a jego złość skierowana jest teraz na Trojan.

Księga XX

Zeus pozwala, aby bogowie wzięli udział w bitwie. Achilles, pełen furii, zabija wielu Trojan, dokonując ogromnych zniszczeń w szeregach wroga.

Księga XXI

Achilles staje do walki z bogiem rzeki, Skamandrem.

Księga XXII

Achilles staje przed murami Troi, gdzie czeka na niego Hektor, jedyny z Trojan, który nie ukrył się przed nim. Priam prosi swojego syna, by nie walczył z Achillesem, bo nie ma szans na zwycięstwo. Mimo to Hektor decyduje się stawić czoła Achillesowi. W trakcie walki Hektor trzy razy ucieka wokół murów Troi, starając się uniknąć śmierci. Atena przyjmuje postać jego brata, Deifoba, i namawia Hektora do walki, co ostatecznie sprawia, że ten staje do boju. Hektor prosi, aby zwycięzca zachował godność i traktował jego ciało z szacunkiem, jednak Achilles odmawia. Wymierza Hektorowi śmiertelny cios w szyję, a potem pastwi się nad jego ciałem, przebijając mu stopy i przywiązując je do rydwanu i wlokąc ciało do greckich okrętów. Priam i Hekabe, rodzice Hektora, rozpaczają z powodu śmierci swojego syna.

Księga XXIII

Po śmierci Patroklesa odbywa się jego pogrzeb, który jest pełen żałoby i ceremonii. W ramach upamiętnienia jego życia, Achilles organizuje igrzyska, składające się z ośmiu konkurencji.

Księga XXIV

Po zmroku do obozu Achillesa przychodzi Priam, który błaga go o oddanie ciała swojego syna, Hektora. Przywozi w zamian bogaty okup – szaty, złoto i kosztowne naczynia. W rozmowie Priam wspomina o ojcu Achillesa, co wzrusza wojownika. Achilles, poruszony prośbą Priama, zgadza się oddać ciało Hektora, ale najpierw każe je umyć i ubrać w odpowiednie szaty. Gniew Achillesa ustępuje, a ciało Hektora zostaje pogrzebane z honorami.