Opracowanie lektury · Młoda Polska
Syzyfowe prace – streszczenie i opracowanie
- Streszczenie: 4 min
- 10 bohaterów
- 5 motywów
Syzyfowe prace – najważniejsze informacje
- Autor
- Stefan Żeromski
- Epoka
- Młoda Polska
- Rodzaj literacki
- epika
- Gatunek
- powieść
- Pierwsze wydanie
- 1898 (w odcinkach w prasie od 1897)
- Liczba bohaterów
- 10
Syzyfowe prace – streszczenie
Więcej w aplikacji
Powtórz „Syzyfowe prace” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.
- Szczegółowe streszczenie, gdy potrzebujesz więcej
- Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
- XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Syzyfowe prace – bohaterowie
Marcin Borowicz
Syn ziemianina z Gawronek, jedynak, w początkach powieści ośmioletni chłopiec. Początkowo uczy się dobrze po rosyjsku, ale w klasie pierwszej się zaniedbuje. Po śmierci matki zaczyna dorastać; w klasie piątej zakłada za namową inspektora kółko czytające literaturę rosyjską. Zakazane polskie książki — zwłaszcza „Dziady” — przemieniają go w świadomego Polaka. Jest wrażliwy, uczuciowy, łatwo się wzrusza; zakochuje się w „Birucie”.
Andrzej Radek
Syn chłopa, bardzo pracowity i wytrwały. Do Klerykowa przychodzi pieszo z Pyrzogłów, żeby uczyć się w klasie piątej. Mieszka w nędznej norze u pana Płoniewicza, gdzie nie ma jak przyjmować gości. Czyta polskie książki z szafki wyrzuconej przez gospodarzy. Jest dla Marcina oparciem — na końcu powieści to on pyta, co mu jest, i ściska mu rękę. Jest małomówny, silny, szczery.
Bernard Zygier
Uczeń z Warszawy, wyrzucony z tamtejszego gimnazjum za niebłagonadiotnost'. Wprowadza do klasy zakazane polskie dziedzictwo: recytuje Mickiewicza, tłumaczy historię i filozofię. Na tajnych spotkaniach na „górce” jest duszą i kierownikiem grupy. Spokojny, inteligentny, odważny wobec nauczycieli. Jego wpływ zmienia sposób myślenia przyjaciół.
Walecki „Figa”
Dowcipny, buntowniczy uczeń klasy siódmej, który na każdą uwagę nauczyciela odpowiada sarkazmem. Jest pod kontrolą dominującej matki. Interesuje się Buckle'em i badaniami przyrodniczymi, bywa na tajnych spotkaniach. Jego bunt w szkole kończy się konsekwencjami.
Anna Stogowska („Biruta”)
Córka doktora Stogowskiego, jedna z lepszych uczennic klasy siódmej gimnazjum żeńskiego. Całe dnie spędza na pracy domowej i korepetycjach z siostrami. Koleżanki przezwały ją „Birutą”, bo stroniła od chłopców. Marcin zakochuje się w niej pod koniec zimy, a wiosną siada obok niej przy źródle w parku; ich uczucie wyraża się tylko spojrzeniami. Jej rodzina wyjeżdża w głąb Rosji.
Szymon Noga
Najbardziej znana osobistość w Gawronkach i okolicach: stary chłop-myśliwy, który przechwala się strzelaniem. Opowiada Marcinowi o powstaniu, pokazuje mogiłę żołnierza pod świerkiem i wysyła chłopca na wabienie głuszców, których w tamtejszych lasach od dawna nie było. Jest sprytny i lubi żartować kosztem panicza.
Inspektor Zabielski
Inspektor gimnazjum po zmianie zarządu, razem z dyrektorem Kriestoobriadnikowem prowadzi politykę „miękkiej” rusyfikacji: nie robi awantur z rodzicami ani nie prześladuje uczniów, ale wprowadza donosy, rewizje i kontrolę stancji. Zaprasza Marcina do swojego domu i pomaga mu założyć kółko literatury rosyjskiej.
Inspektor Majewski
Inspektor gimnazjum w pierwszych latach nauki Marcina; zasiada w komisji egzaminacyjnej i rozmawia z panią Borowiczową. Załatwia Marcinowi przepustkę na dni świąteczne. Wraca później na kartach powieści jako nauczyciel.
Rudolf Leim
Stary nauczyciel łaciny, gospodarz klasy pierwszej. Niemieckiego pochodzenia, ale spolonizowany, żonaty z Polką. Surowo karze uczniów za mówienie po polsku w murach szkoły, choć sam w domu mówi po polsku.
Sztetter
Nauczyciel języka polskiego. Początkowo władze szkolne nie dopuszczały Zygiera na jego lekcje. Gdy chłopak zaczyna recytować „Redutę Ordona”, zrywa się, ale nie przerywa — siada i pilnuje drzwi. Ma słabą pozycję w klasie.
Syzyfowe prace – motywy
Motyw dojrzewania
Marcin przechodzi drogę od ośmioletniego chłopca, który płacze przy rozstaniu z rodzicami, do młodzieńca świadomego swoich wyborów. Ważne etapy to śmierć matki, kolejne lata na stancji, pierwsza miłość i przełom po lekturze „Dziadów”. Dojrzewanie jest w powieści równoległe do dojrzewania narodowego.
Motyw literatury jako siły duchowej
Zakazane książki — Mickiewicz, Słowacki, Mochnacki — stają się dla uczniów oknem na świat polskiej kultury. Im bardziej władze zabraniają, tym namiętniej młodzież czyta. Lektura „Dziadów” zmienia Marcina tak głęboko, że nie jest w stanie z nikim rozmawiać.
Motyw miłości
Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, ale ich uczucie nie wychodzi poza spojrzenia. Gdy po maturze próbuje ją odnaleźć, dowiaduje się, że rodzina wyjechała w głąb Rosji. Pierwsza miłość kończy się stratą, co dopełnia obraz jego dorastania.
Motyw przyjaźni
Marcin znajduje oparcie w kolegach: Radek, Zygier, Walecki, Gontala spotykają się na „górce” i dzielą się lekturami. Przyjaźń buduje wspólnotę wobec szkolnej kontroli. Na końcu powieści to Radek pyta Marcina o powód smutku po utracie Anny.
Motyw rusyfikacji
Rusyfikacja jest tłem całej powieści: polski język jest zakazany w szkole, uczniów pilnują donosiciele, a nowy zarząd wprowadza „starszych” na stancjach i rewizje. Młodzież uczy się rosyjskiej literatury i zaczyna gardzić wszystkim, co polskie. Tytułowe „syzyfowe prace” to bezskuteczny wysiłek zaborcy — mimo nacisku uczniowie wracają do polskości.
Syzyfowe prace – czas i miejsce akcji
Czas akcji
Druga połowa XIX wieku, po upadku powstania styczniowego (1863) — czas wzmożonej rusyfikacji; akcja obejmuje ok. dziewięciu lat nauki Marcina, od ośmiu lat do matury.
Miejsce akcji
Wieś Gawronki (dwór Borowiczów), miasto Kleryków (gimnazjum klasyczne, stancje, park ze źródłem, Stary Browar na przedmieściu wygwizdowskim) oraz Pyrzogłowy, gdzie Radek skończył progimnazjum.
Syzyfowe prace – plan wydarzeń
1. Marcin Borowicz, ośmioletni jedynak z Gawronek, wyjeżdża z rodzicami do rosyjskiego nauczyciela Wiechowskiego, a potem do gimnazjum w Klerykowie.
2. Egzamin z rosyjskiego u inspektora Majewskiego; Marcin zostaje przyjęty i zamieszkuje na stancji.
3. Śmierć matki Marcina latem po pierwszym roku nauki; chłopiec odczuwa osierocenie dopiero w pustym pokoju matki.
4. Wakacje w Gawronkach: Szymon Noga opowiada o powstaniu i pokazuje Marcinowi grób powstańca pod świerkiem.
5. Nowy zarząd gimnazjum (dyrektor Kriestoobriadnikow, inspektor Zabielski) wprowadza system donosów, rewizji i „starszych” na stancjach.
6. Do klasy piątej dołącza Andrzej Radek, chłopski syn, który idzie piechotą z Pyrzogłów do Klerykowa.
7. Marcin, za namową Zabielskiego, zakłada w klasie piątej kółko czytające literaturę rosyjską.
8. Bunt Waleckiego, zwanego „Figą”, przeciw nauczycielowi historii.
9. Do klasy siódmej przychodzi Bernard Zygier, wydalony z warszawskiego gimnazjum; na lekcji polskiego recytuje „Redutę Ordona”.
10. Tajne spotkania na „górce” u Mariana Gontali: czytanie zakazanej polskiej literatury; Marcin zachwyca się „Dziadami”.
11. Koniec zimy i wiosna w ósmej klasie: Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej „Birutą”, i wyznaje jej miłość spojrzeniami.
12. Po maturze Marcin dowiaduje się, że Stogowscy wyjechali w głąb Rosji; w parku pyta o powód smutku Radek.
Syzyfowe prace – pytania i odpowiedzi
W którym mieście toczy się większość akcji „Syzyfowych prac”?
Kleryków. Marcin uczy się w gimnazjum klasycznym w Klerykowie. Gawronki to jego rodzinna wieś, Pyrzogłowy — miejscowość, gdzie Radek skończył progimnazjum.
Co oznacza tytuł „Syzyfowe prace”?
Bezskuteczny wysiłek, jak toczenie głazu pod górę. Tytuł nawiązuje do mitu o Syzyfie. Rusyfikatorzy wkładają ogromny wysiłek w wychowanie Polaków na Rosjan, ale ich praca okazuje się daremna.
Kto w powieści opowiada Marcinowi o powstaniu i pokazuje grób powstańca?
Myśliwy Szymon Noga. Szymon Noga, chłopski myśliwy z Gawronek, opowiada Marcinowi o powstaniu i wskazuje miejsce pochowania żołnierza.
Kto jest duszą i kierownikiem tajnych spotkań na „górce” w Starym Browarze?
Bernard Zygier. Zygier, wydalony z warszawskiego gimnazjum, kieruje spotkaniami i wprowadza przyjaciół w zakazaną literaturę polską.
Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.