Opracowanie lektury · Pozytywizm
Potop – streszczenie i opracowanie
- Streszczenie: 4 min
- 10 bohaterów
- 5 motywów
Potop – najważniejsze informacje
- Autor
- Henryk Sienkiewicz
- Epoka
- Pozytywizm
- Rodzaj literacki
- epika
- Gatunek
- powieść historyczna
- Pierwsze wydanie
- 1886 (w odcinkach w prasie 1884–1886)
- Liczba bohaterów
- 10
Potop – streszczenie
Więcej w aplikacji
Powtórz „Potop” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.
- Szczegółowe streszczenie, gdy potrzebujesz więcej
- Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
- XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Potop – bohaterowie
Andrzej Kmicic (Babinicz)
Młody szlachcic z Litwy, odważny, porywczy i skłonny do bójek. Kocha Oleńkę, ale przez swoje wybryki traci jej szacunek, a przez nieświadome poparcie dla Radziwiłła staje po złej stronie. Gdy odkrywa zdradę, zaczyna naprawiać błędy: jako Babinicz broni Jasnej Góry i ratuje króla, a w końcu zdobywa miłość Oleńki.
Aleksandra Billewiczówna (Oleńka)
Młoda szlachcianka z Wodoktów, wnuczka Billewicza. Surowa wobec wad Kmicica, rozstaje się z nim, gdy poznaje jego okrucieństwo. Mimo to nie przestaje go kochać. Jest mądra, silna i wierna sobie; Bogusław wywozi ją do Taurogów, ale Oleńka ucieka z pomocą Brauna.
Janusz Radziwiłł
Hetman wielki litewski, który w Kiejdanach zawiera ugodę ze Szwedami i zdradza króla. Chce zostać władcą Litwy pod szwedzką protekcją. Choruje, a w końcu umiera, upadły i opuszczony.
Bogusław Radziwiłł
Stryjeczny brat Janusza, książę wojenny i uwodziciel. Zdradza Kmicicowi plan Radziwiłłów, a potem go ściga i wywozi Oleńkę do Taurogów. Jest bezwzględny i ambitny.
Michał Wołodyjowski
Mały, ale znakomity żołnierz, pułkownik wojsk litewskich, który z początku służy Radziwiłłowi, a gdy ten ogłasza ugodę ze Szwedami, przechodzi do opozycji i walczy z nim. Później towarzyszy Zagłobie i jest przyjacielem Skrzetuskiego.
Jan Onufry Zagłoba
Szlachcic sprytny, gadatliwy i tchórzliwy z pozoru, a w rzeczywistości odważny i pomysłowy. Nazywa Radziwiłła zdrajcą, wychodzi cało z wielu opresji i pomaga towarzyszom.
Ksiądz Augustyn Kordecki
Przeor Jasnej Góry, który kieruje obroną klasztoru przed Szwedami. Spokojny i głęboko wierzący; zna prawdziwe nazwisko Kmicica ze spowiedzi i wspiera jego pokutę.
Jan Kazimierz
Król Polski, który po klęskach ucieka na Śląsk, a potem wraca do kraju. Kmicic ratuje mu życie w górach, a król okazuje mu wdzięczność. We Lwowie ślubuje opiekę nad ludem.
Kiemlicze i Soroka
Wierni towarzysze Kmicica. Soroka wiezie rannego pułkownika przez lasy, a Kiemlicze, chytrzy przewodnicy z pogranicza, prowadzą go przez Prusy do Częstochowy.
Anusia Borzobohata-Krasieńska
Młoda szlachcianka, narzeczona Podbipięty. Wysłana do Taurogów, ucieka stamtąd z Oleńką. Na końcu wychodzi za Wołodyjowskiego.
Potop – motywy
Motyw miłości i honoru
Miłość Kmicica i Oleńki jest sprawdzana przez wydarzenia: Oleńka stawia honor i sumienie wyżej niż uczucie, a Kmicic musi zasłużyć na jej wybaczenie.
Motyw patriotyzmu i zdrady
Powieść zestawia zdrajców (Janusz i Bogusław Radziwiłłowie) z obrońcami ojczyzny (Kordecki, Wołodyjowski, Zagłoba, Kmicic). Zdrada Radziwiłła jest wynikiem ambicji i pychy, a obrona ojczyzny wymaga ofiary.
Motyw przemiany i odkupienia
Kmicic z awanturnika zamienia się w bohatera. Pod nazwiskiem Babinicz walczy o Jasną Górę i ratuje króla. Zgładzone winy odkupuje służbą, a Kordecki mu przebacza.
Motyw wiary i duchowego zwycięstwa
Obrona Jasnej Góry jest zarazem walką o wiarę. Kordecki, zakonnicy i szlachta bronią klasztoru z pomocą modlitwy; Sienkiewicz pokazuje, że siła ducha może pokonać znacznie liczniejszego wroga.
Motyw wojny i patriotycznej solidarności
Potop szwedzki jednoczy szlachtę i lud: konfederacja tyszowiecka, Czarniecki, Sapieha, Kmicic i Wołodyjowski walczą wspólnie. Powieść ma „pokrzepiać serca” i pokazuje, że naród może się podnieść z klęski.
Potop – czas i miejsce akcji
Czas akcji
Lata 1655–1657 (potop szwedzki); powieść rozpoczyna się w styczniu 1655 roku.
Miejsce akcji
Żmudź i Litwa (Lubicz, Wodokty, Kiejdany, Taurogi), Podlasie, Prusy, Warszawa, Jasna Góra w Częstochowie, Tatry i Czorsztyn, Lwów.
Potop – plan wydarzeń
1. Wstęp i początek Tomu I: Kmicic przybywa do Wodoktów i zakochuje się w Oleńce Billewiczównie; jej dziadek przeznaczył ją Kmicicowi.
2. Kmicic ze swoją „dziką kompanią” każe wychłostać burmistrza i radnych, a po wymordowaniu kompanionów pali Wołmontowicze; Oleńka zrywa z nim: „Krew na waćpana ręku jako na Kainowym!”.
3. Szwedzi najeżdżają Rzeczpospolitą; hetman Janusz Radziwiłł w Kiejdanach zawiera ugodę ze Szwedami.
4. Zagłoba na uczcie nazywa Radziwiłła zdrajcą; trafia do lochu z Wołodyjowskim i Skrzetuskimi; Kmicic broni Radziwiłła i tłumi bunt, ale wyprasza dla więźniów życie, a uwalnia ich fortel Zagłoby.
5. Kmicic spotyka w drodze księcia Bogusława, dowiaduje się o zdradzie Radziwiłłów i porywa go, ale Bogusław się wyrywa i strzałem rani Kmicica.
6. Ranny Kmicic ucieka pod nazwiskiem Babinicz przez Prusy i Warszawę do Częstochowy.
7. Oblężenie Jasnej Góry (od listopada 1655): ksiądz Kordecki broni klasztoru; Kmicic wysadza największe działo szwedzkie i zdobywa przebaczenie.
8. Kmicic ratuje króla Jana Kazimierza w górach i dostaje jego zaufanie; we Lwowie król zatwierdza konfederację tyszowiecką przeciw Szwedom.
9. Odwrót Szwedów: Czarniecki i Sapieha wypierają ich z kraju; odbicie Warszawy.
10. Bogusław wywozi Oleńkę do Taurogów; Oleńka z Anusią uciekają z pomocą Brauna, Kmicic pojmuje Bogusława pod Prostkami, a po powrocie ranny do Lubicza bierze z Oleńką ślub.
Potop – pytania i odpowiedzi
Kim jest główny bohater „Potopu”?
Andrzej Kmicic. Główny bohater to Andrzej Kmicic, młody szlachcic z Litwy, który przechodzi drogę od awanturnika do obrońcy ojczyzny.
Dlaczego Oleńka Billewiczówna zrywa z Kmicicem?
Bo poznaje jego okrucieństwo i wybryki, m.in. spalenie Wołmontowicz. Oleńka nie chce być z człowiekiem, na którym „ciężą łzy ludzkie i krew ludzka”. Po spaleniu Wołmontowicz mówi: „Krew na waćpana ręku jako na Kainowym!”.
Kim jest Janusz Radziwiłł w powieści?
Hetmanem litewskim, który zawiera ugodę ze Szwedami. Hetman wielki litewski Janusz Radziwiłł w Kiejdanach podpisuje ugodę ze Szwedami i zdradza króla.
Jakie nazwisko przyjmuje Kmicic, ukrywając się przed Radziwiłłami?
Babinicz. Pod nazwiskiem Babinicz Kmicic jedzie do Częstochowy i broni Jasnej Góry.
Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.