Opracowanie lektury · Renesans

Kazania sejmowe – streszczenie i opracowanie

Piotr Skarga

  • Streszczenie: 4 min
  • 6 bohaterów
  • 5 motywów

Kazania sejmowe – najważniejsze informacje

Autor
Piotr Skarga
Epoka
Renesans
Rodzaj literacki
publicystyka
Gatunek
kazania (cykl kazań)
Pierwsze wydanie
1597 (Kraków)
Liczba bohaterów
6

Kazania sejmowe – streszczenie

Skarga zwraca się do posłów i senatorów, którzy zjechali się, by naprawić chore państwo. W pierwszym kazaniu mówi o mądrości potrzebnej do rządzenia i proponuje, by o nią modlić się i samemu o nią zabiegać. Potem opisuje sześć „chorób” Rzeczypospolitej. Pierwszą jest brak miłości do ojczyzny: Skarga przedstawia ojczyznę jako matkę, która obdarza swoje dzieci wiarą, wolnością, pokojem i dobrobytem, i wzywa do poświęcenia dla niej, nawet kosztem majątku i życia. Drugą chorobą jest niezgoda domowa, grożąca utratą państwa, języka i narodu. Trzecią jest, według autora, osłabienie religii katolickiej przez heretyków (głównie protestantów), a piąte kazanie rozwija myśl, że jedność wiary wzmacnia państwo. Czwarta choroba to osłabienie władzy królewskiej, do której Skarga dodaje wyliczenie „czterech wolności”, z których ostatnia, swawola bez prawa, jest według niego szatańska. Piąta choroba to prawa niesprawiedliwe, a szósta to jawne grzechy i brak kar za nie (zabójstwa, lichwa, zbytek, wyzysk chłopów). Ostatnie kazanie kończy się wezwaniem do pokuty, by Bóg odmienił wyroki grożące państwu.

Więcej w aplikacji

Powtórz „Kazania sejmowe” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.

  • Szczegółowe streszczenie, gdy potrzebujesz więcej
  • Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
  • XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Pobierz za darmo zGoogle Play

Kazania sejmowe – bohaterowie

Piotr Skarga (kaznodzieja)

Jezuita i nadworny kaznodzieja króla, autor i mówca kazań. Występuje jako prorok wzywający do pokuty (sam przywołuje biblijnych proroków jako wzór ostrzegania narodu). Posługuje się biblijnymi przykładami, alegoriami i groźbami, żeby wstrząsnąć sumieniem słuchaczy.

Posłowie i senatorowie (adresaci)

Ludzie, którzy zjeżdżają się na sejm, by naprawiać państwo. Skarga zwraca się do nich „przezacni Panowie” i zarzuca im niezgodę, chciwość, zbytek i brak troski o dobro wspólne.

Ojczyzna jako matka

Alegoria Rzeczypospolitej w kazaniu wtórym: matka, która rodzi, wychowuje i obdarza swoje dzieci wiarą, wolnością, dostatkiem i pokojem. Zasługuje na miłość i poświęcenie.

Król

W kazaniach Skarga przedstawia go jako głowę państwa dającą jedność i porządek. Domaga się dla niego szacunku i ostrzega, że osłabienie władzy królewskiej szkodzi państwu.

Heretycy

Tak Skarga nazywa protestantów. W jego ujęciu rozrywają jedność państwa i są zagrożeniem dla władzy i porządku. Jest to stanowisko kaznodziei kontrreformacji, a nie neutralny opis.

Wzory poświęcenia (Judyta, Estera, Regulus i inni)

Postacie biblijne i antyczne, które Skarga przywołuje jako przykłady miłości ojczyzny: Judyta, Estera, Mojżesz, Dawid, a także Rzymianie Kodrus, Decjusze i Regulus.

Kazania sejmowe – motywy

Motyw grzechu i kary

Skarga łączy upadek państwa z grzechami obywateli (zabójstwa, lichwa, zbytek, wyzysk) i ostrzega, że Bóg może ukarać naród. Kończy wezwaniem do pokuty, która może odwrócić zapowiedziany wyrok.

Motyw miłości ojczyzny

Ojczyzna jest u Skargi matką, która zasługuje na wdzięczność i poświęcenie. Brak troski o nią uznaje on za pierwszą chorobę państwa, a przykłady z Biblii i antyku mają skłonić słuchaczy do służby wspólnemu dobru.

Motyw niezgody domowej

Kłótnie i rozbicie tworzą w kazaniach obraz państwa jako ciała, w którym członki nie mogą żyć osobno. Skarga ostrzega, że niezgoda grozi utratą ziem, języka i narodu.

Motyw władzy królewskiej

Skarga uważa monarchię za najlepszy ustrój i domaga się szacunku dla króla. Osłabienie jego władzy nazywa czwartą chorobą Rzeczypospolitej.

Motyw wolności szlacheckiej

Skarga nazywa ją „złotą wolnością”, ale ostrzega, że bez prawa i posłuszeństwa zamienia się w swawolę. Rozróżnia cztery rodzaje wolności, z których ostatnia, życie bez praw i urzędów, jest według niego szatańska.

Kazania sejmowe – czas i miejsce akcji

Czas akcji

Rok 1597 (powstanie utworu), czasy panowania Zygmunta III Wazy; Skarga odwołuje się też do dziejów biblijnych i starożytnych.

Miejsce akcji

Rzeczpospolita Obojga Narodów (Korona i Litwa); kazania są adresowane do uczestników sejmu, posłów i senatorów, choć według większości badaczy nie zostały wygłoszone.

Kazania sejmowe – plan wydarzeń

1. Kazanie pierwsze: Skarga prosi posłów, by prosili Boga o mądrość do rządzenia, i wylicza zagrożenia dla państwa.

2. Kazanie wtóre: ojczyzna jest matką, która obdarza swoje dzieci; brak miłości do niej to pierwsza choroba Rzeczypospolitej; obraz tonącego okrętu.

3. Kazanie trzecie: niezgoda domowa jako druga choroba; grozi utratą ziem, języka i narodu oraz wygnaniem.

4. Kazanie czwarte: według Skargi naruszenie religii katolickiej przez herezje to trzecia choroba, bo religia jest fundamentem państwa.

5. Kazanie piąte: Skarga twierdzi, że wiara katolicka zachowuje państwa, a herezja je niszczy.

6. Kazanie szóste: osłabienie władzy królewskiej to czwarta choroba; Skarga wyróżnia cztery „wolności”, z których ostatnia jest szatańska.

7. Kazanie siódme: prawa niesprawiedliwe i niewykonywane to piąta choroba; krytyka m.in. konfederacji z 1573 roku.

8. Kazanie ósme: jawne grzechy i brak kar to szósta choroba; trzy rodzaje gróźb Bożych i wezwanie do pokuty.

Kazania sejmowe – pytania i odpowiedzi

Ile kazań liczy zbiór „Kazania sejmowe”?

8. Zbiór składa się z ośmiu kazań: od kazania pierwszego (na początku sejmu) do ósmego (o szóstej chorobie Rzeczypospolitej).

Jak Skarga nazywa pierwszą chorobę Rzeczypospolitej w kazaniu wtórym?

Brak życzliwości ku ojczyźnie. Kazanie wtóre opisuje pierwszą chorobę jako brak życzliwości (miłości) ku ojczyźnie.

Za kogo Skarga uważa ojczyznę w kazaniu wtórym?

Za matkę, która rodzi, wychowuje i obdarza swoje dzieci. Ojczyzna jest u Skargi matką namilszą, od której pochodzą wiara, wolność, pokój i dostatek, a od jej dzieci oczekuje się miłości i poświęcenia.

Co robi „głupi” człowiek, gdy okręt tonie, w obrazie z kazania wtórego?

Pilnuje własnych skrzyń i tłomoczków zamiast bronić okrętu. Skarga porównuje państwo do okrętu: kto pilnuje tylko własnych skrzynek, a nie broni okrętu, zatonie razem z nim.

Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.