Opracowanie lektury · Oświecenie
Bajki i satyry (wybór) – streszczenie i opracowanie
- Streszczenie: 4 min
- 7 bohaterów
- 6 motywów
Bajki i satyry (wybór) – najważniejsze informacje
- Autor
- Ignacy Krasicki
- Epoka
- Oświecenie
- Rodzaj literacki
- epika i liryka (bajki i satyry)
- Gatunek
- bajki i satyry (wybór)
- Pierwsze wydanie
- 1779
- Liczba bohaterów
- 7
Bajki i satyry (wybór) – streszczenie
Więcej w aplikacji
Powtórz „Bajki i satyry (wybór)” i sprawdź się w quizie — za darmo w aplikacji Teachty.
- Quiz z wyjaśnieniami — sprawdź, co pamiętasz
- XP, seria dni nauki i odznaka Znawcy
Bajki i satyry (wybór) – bohaterowie
Narrator-satyryk
W satyrach Krasicki mówi głosem moralisty, który wyśmiewa wady i wzywa do poprawy: narzeka na upadek obyczajów („Świat zepsuty”), pokazuje śmieszne i smutne skutki pijaństwa i próżności. Jest ironiczny, ale chce uczyć.
Pan Piotr i jego żona („Żona modna”)
Pan Piotr jest szlachcicem, który ożenił się z modną damą z miasta, ponieważ jej posag graniczył z jego ziemiami. Żona gardzi jego wiejskim domem, przebudowuje go po francusku i wydaje majątek; pan Piotr, zamiast się sprzeciwić, milczy i płaci.
Bohater „Pijaństwa”
Szlachcic, który opowiada, jak po imieninach żony i wizycie kompanów kolejne kieliszki doprowadziły do kłótni o króla Jana. Dostaje butelką w głowę („żem wziął w łeb butelką”), a mimo wywodu drugiego rozmówcy o trzeźwości na końcu mówi: „Napiję się wódki”.
Dewotka
Bohaterka bajki, która modląc się słowami „odpuść nam winy, jako my odpuszczamy”, jednocześnie bije służącą. Jej pobożność jest pozorna.
Wół, małpa, lis i lew („Wół minister”)
Lew-monarcha wybiera kolejnych ministrów. Wół rządzi dobrze, ale nudzi władcę. Małpa bawi, ale nie rządzi. Lis zdradza pana i poddanych. W końcu wół znów zostaje ministrem.
Jagnię i wilcy
Dwa wilki chcą zjeść jagnię i szukają pretekstu: „Smacznyś, słaby i w lesie!”. Pokazują, że silny zawsze znajdzie powód, żeby skrzywdzić słabego.
Czyżyk i stary ptak („Ptaszki w klatce”)
Młody czyżyk uważa, że w klatce jest dobrze. Stary ptak zauważa, że czyżyk się w niej urodził, a on sam pamięta wolność i dlatego płacze.
Bajki i satyry (wybór) – motywy
Motyw pychy i obłudy
Hardy szczur z bajki „Szczur i kot” siedzi dumnie na ołtarzu i mówi, że to jemu kadzą, a kot go porywa i dusi. „Dewotka” bije służącą w trakcie modlitwy, a „Przyjaciel” pokazuje fałszywą przyjaźń, w której druh dba tylko o swoje.
Motyw siły i niesprawiedliwości
W „Jagnięciu i wilkach” silniejszy zawsze znajdzie powód, żeby skrzywdzić słabszego („Smacznyś, słaby i w lesie!”). Bajka mówi o niesprawiedliwości w świecie ludzi.
Motyw umiaru i rozumu
Krasicki jako człowiek oświecenia ceni umiar, rozsądek i troskę o dobro wspólne. W „Pijaństwie” drugi z rozmówców radzi używać darów „w mierze”, bo kto traci rozum, jest gorszy od zwierząt.
Wad i zepsucia obyczajów
W „Świecie zepsutym” poeta narzeka, że upadła cnota, prawda i szacunek dla przodków, i ostrzega, że kraj, który zapomni o cnocie, upadnie jak Rzym. „Pijaństwo” wyśmiewa złe nawyki szlachty, a „Żona modna” modę na wszystko, co zagraniczne, i bezmyślne wydawanie pieniędzy.
Motyw wolności
W „Ptaszkach w klatce” młody czyżyk nie rozumie smutku starego ptaka, bo nigdy nie znał wolności. Bajka pokazuje, że przyzwyczajenie do niewoli może sprawić, że jej nie dostrzegamy.
Motyw złego rządzenia
„Wół minister” wyśmiewa władcę, który zmienia ministrów: wół rządzi dobrze, ale nudzi władcę, małpa bawi, lis zdradza. Skutki ponoszą poddani, a dopiero powrót wołu naprawia sprawy.
Bajki i satyry (wybór) – czas i miejsce akcji
Czas akcji
Wiek XVIII (oświecenie, czasy króla Stanisława Augusta); bajki i satyry ukazały się w 1779 roku.
Miejsce akcji
Miejsca ogólne: las, klatka, dwór i wieś; satyry rozgrywają się w polskiej szlacheckiej rzeczywistości XVIII wieku (np. dwór pana Piotra, uczta u szlachty).
Bajki i satyry (wybór) – plan wydarzeń
1. „Ptaszki w klatce”: młody czyżyk uważa, że w klatce jest dobrze, a stary ptak odpowiada, że płacze, bo był wolny; zauważa też, że czyżyk w klatce się urodził.
2. „Jagnię i wilcy”: wilki znajdują pretekst, żeby zjeść jagnię.
3. „Szczur i kot”: hardy szczur na ołtarzu mówi, że to jemu kadzą, a kot porywa go i dusi.
4. „Dewotka”: bohaterka bije służącą w czasie modlitwy „odpuść nam winy, jako my odpuszczamy”.
5. „Przyjaciel”: Aryst, który obiecał pomóc Damonowi w zalotach, sam żeni się z jego wybranką.
6. „Wół minister”: wół rządzi dobrze, lecz król zastępuje go małpą, potem lisem; dopiero wół naprawia wszystko.
7. „Lis i osieł”: oszust skarży się, że nie ma przyjaciela, a osieł mówi, że sam jest sobie winien.
8. „Rybka mała i szczupak”: szczupak połyka robaka z haczykiem i zostaje wyciągnięty przez rybaka, a mała rybka stwierdza, że czasem dobrze być małą.
9. Satyra „Świat zepsuty”: narrator narzeka na upadek cnoty, prawdy i obyczajów i przestrzega, że kraj, w którym zginęła cnota, upadnie jak Rzym.
10. Satyra „Pijaństwo”: bohater opowiada, jak po imieninach żony kolejne kieliszki, najpierw wódki, potem wina, doprowadziły do kłótni o króla Jana i uderzenia butelką, a mimo wywodu o trzeźwości idzie napić się wódki.
11. Satyra „Żona modna”: pan Piotr opisuje, jak po ślubie jego żona zmienia dom według mody, wydaje pieniądze i poniża męża.
Bajki i satyry (wybór) – pytania i odpowiedzi
Dlaczego stary ptak płacze w klatce w bajce „Ptaszki w klatce”?
Bo był wolny, a teraz siedzi w klatce. Młody czyżyk mówi, że w klatce jest lepiej niż w polu, a stary odpowiada: „Jam był wolny, dziś w klatce — i dlatego płaczę”.
O czym mówi morał bajki „Jagnię i wilcy”?
Silni zawsze znajdą powód, żeby skrzywdzić słabego. Bajka zaczyna się od zdania: „Zawżdy znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie”. Wilki mówią jagnięciu: „Smacznyś, słaby i w lesie!”.
Co się stało ze szczurem z bajki „Szczur i kot”?
Został porwany i uduszony przez kota. Szczur siedział na ołtarzu i mówił, że to jemu kadzą. Wtedy kot wpadł na niego z boku, porwał go i udusił.
Kogo wyśmiewa bajka „Dewotka”?
Osoby, które modlą się, a jednocześnie krzywdzą innych. Dewotka bije służącą w trakcie modlitwy „i odpuść nam winy, jako my odpuszczamy”. Bajka wyśmiewa pobożność na pokaz.
Więcej pytań z wyjaśnieniami znajdziesz w quizie w aplikacji Teachty.