Dżuma – streszczenie i opracowanie

Akcja rozgrywa się w Oranie, tętniącym życiem mieście handlowym, gdzie ludzie są pochłonięci pracą i nie mają czasu na rozrywki. Pewnego dnia mieszkańcy zaczynają zauważać martwe szczury na ulicach. Doktor Bernard Rieux, główny bohater, dostrzega ten niepokojący znak tuż przed wyjazdem swojej żony do uzdrowiska. Liczba martwych szczurów gwałtownie rośnie, a władze lekceważą problem. W tym czasie do doktora przyjeżdża jego matka, aby pomóc mu podczas nieobecności żony.

Gdy martwe szczury przestają się pojawiać w tak dużych ilościach, chorować zaczynają ludzie. Rieux apeluje o ostrożność i wprowadzenie środków bezpieczeństwa, ale mieszkańcy ignorują jego ostrzeżenia. Liczba chorych szybko wzrasta, a Oran zostaje zamknięty – pociągi przestają kursować, a statki nie przypływają do portu. W mieście zaczyna brakować podstawowych artykułów, a rodziny zostają rozdzielone, nie mogąc wrócić do domów.

Doktor Rieux spotyka dziennikarza Ramberta, który przyjechał do Oranu, by napisać artykuł o życiu Arabów. Zostaje on uwięziony w mieście i rozpaczliwie stara się wydostać, by wrócić do ukochanej w Paryżu. Po wielu nieudanych próbach ucieczki postanawia jednak zostać i pomagać w walce z epidemią.

Rieux poświęca cały swój czas walce z chorobą. Wspierają go Tarrou, Grand oraz Rambert. Między nimi rodzi się przyjaźń. Grand, skromny urzędnik, od lat pisze książkę, jednak nie potrafi stworzyć idealnego pierwszego zdania. Wyznał Rieux, że jego małżeństwo rozpadło się, ponieważ zaniedbał żonę z powodu pracy. Tarrou, który od kilku tygodni mieszkał w hotelu, prowadził notatki i angażował się w pomoc innym.

Cottard, sąsiad Granda, próbował popełnić samobójstwo przed epidemią. Paradoksalnie, dżuma mu sprzyjała – dzięki niej policja przestała się nim interesować. W przeciwieństwie do innych nie bał się choroby, a wręcz czerpał z niej korzyści. Odmówił jednak wstąpienia do oddziałów sanitarnych.

Ojciec Paneloux wygłosił kazanie, w którym twierdził, że dżuma to kara za grzechy ludzi. Tymczasem mieszkańcy stopniowo przyzwyczajali się do epidemii i popadali w monotonię. Choroba coraz bardziej się rozszerzała, wywołując zamieszki. Pogrzeby odbywały się w pośpiechu, a gdy zabrakło trumien i miejsc na cmentarzu, zaczęto grzebać ciała we wspólnych mogiłach, początkowo oddzielnie dla kobiet i mężczyzn, później już bez podziału. Ostatecznie ciała zaczęto palić w krematorium.

Doktor Castel pracował nad serum, które zostało przetestowane na synku sędziego Othona. Chłopiec, będący w stanie krytycznym, umarł mimo podania lekarstwa, co wstrząsnęło ojcem Paneloux. Wygłosił on kolejne kazanie, w którym zmienił swoje stanowisko – nie oskarżał już ludzi o grzechy, lecz zachęcał do walki z chorobą. Po czasie ksiądz choruje i umiera.

Grand zachorował na dżumę płucną i poprosił doktora Rieux, by spalił jego rękopis, zawierający jedno zdanie poddawane ciągłym poprawkom. Rieux spełnił jego prośbę, lecz podane serum okazało się skuteczne – Grand wyzdrowiał. Tymczasem epidemia zaczęła ustępować, a coraz więcej ludzi wracało do zdrowia.

Gdy wydawało się, że wszystko zmierza ku lepszemu, na dżumę zachorował Tarrou. Rieux, który opiekował się nim w domu, nie zdołał go uratować. Śmierć przyjaciela bardzo nim wstrząsnęła. Następnego dnia dowiedział się także o śmierci swojej żony, ale przyjął tę wiadomość ze spokojem – czuł, że przegrał walkę z epidemią.

Tymczasem miasto zaczęło wracać do życia. Pociągi i statki znów kursowały, a bramy Oranu zostały otwarte. Do Ramberta przyjechała ukochana z Paryża.

Cottard, przerażony tym, że epidemia dobiega końca, wpadł w desperację i zaczął strzelać do ludzi z okna swojego mieszkania. Został zatrzymany przez policję.

Grand napisał list do swojej byłej żony i ponownie zaczął pracę nad książką.

Rieux wyjawia, że to on był narratorem tej historii. Spisał ją, by ocalić pamięć o tych, którzy zginęli, i by przestrzec ludzkość – bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika na zawsze.